COBOL w bankach: 95% bankomatów działa na kodzie z 1959 roku

Język COBOL stworzony w 1959 roku odpowiada za obsługę 95% transakcji w bankomatach, 80% płatności kartowych i przetwarza 3 tryliony dolarów dziennie w globalnym handlu. Dla sektora bankowego utrzymanie tych systemów pochłania do 75% budżetów IT, podczas gdy coroczny odpływ 10% doświadczonych inżynierów i 74% wskaźnik porażek projektów wymiany kodu tworzą krytyczne ryzyko operacyjne. Instytucje finansowe stają przed koniecznością wdrożenia hybrydowej modernizacji mainframe, łączącej stabilność architektury TPF z nowymi rozwiązaniami cloud-native.

Architektura COBOL i skala zależności światowego sektora bankowego

Język COBOL oraz infrastruktura komputerów mainframe stanowią fundament globalnego systemu finansowego, na którym opiera się funkcjonowanie ponad 90% banków komercyjnych na świecie. Głównym wyzwaniem technologicznym pozostaje fakt, że 80% instytucji finansowych wciąż wykonuje swoje kluczowe operacje bankowe w oparciu o kod napisany w języku COBOL, przeznaczając na bieżące utrzymanie tych rozwiązań nawet 75% swoich budżetów IT.

Dominacja, jaką osiągnął język COBOL, nie wynika z rynkowej mody, lecz z bezwzględnej precyzji arytmetycznej. Podczas gdy współczesne języki programowania stosują binarną arytmetykę zmiennoprzecinkową podatną na błędy zaokrągleń, COBOL wykorzystuje arytmetykę dziesiętną stałoprzecinkową. Pozwala to na rozliczanie transakcji finansowych z dokładnością do ułamka centa bez jakichkolwiek odchyleń.

Większość tradycyjnych gigantów finansowych, takich jak Bank of America, JPMorgan Chase czy BNY Mellon, przetwarza wolumeny danych w oparciu o silnik IBM Transaction Processing Facility (TPF). Przykładowo, Bank of New York Mellon w samym tylko 2012 roku utrzymywał 112 500 programów w języku COBOL, co przekładało się na 343 miliony linii kodu źródłowego. Łącznie w globalnej produkcji funkcjonuje ponad 220 miliardów linii kodu COBOL, a całkowite zasoby szacuje się na 800 miliardów linii. Systemy te zapewniają ciągłość pracy na poziomie 99,999% (tzw. five-nines), przetwarzając dziesiątki tysięcy transakcji na sekundę z opóźnieniami mierzonymi w milisekundach.

Oprócz bankowości identyczna architektura napędza globalny transport lotniczy. Systemy rezerwacyjne Sabre, Amadeus i Travelport opierają się na systemie IBM TPF, którego korzenie sięgają mainframe’u IBM z 1964 roku. Systemy te obsługują złożone macierze taryf i rezerwacji w czasie rzeczywistym dla setek linii lotniczych, udowadniając, że zastąpienie rdzenia transakcyjnego nowym kodem jest w praktyce niemal niemożliwe.

Dlaczego banki nie mogą po prostu odejść od języka COBOL?

Przeprowadzenie kompletnej wymiany głównego systemu bankowego przypomina operację na otwartym sercu podczas biegu w maratonie, przez co aż 74% projektów modernizacji kodu legacy kończy się niepowodzeniem. Większość reguł biznesowych z ostatnich pięćdziesięciu lat istnieje wyłącznie wewnątrz kodu źródłowego COBOL, co sprawia, że próba stworzenia nowej specyfikacji od zera generuje potężne ryzyko operacyjne dla instytucji finansowych.

Główną słabością architektury nie jest wydajność samych maszyn, lecz kryzys demograficzny określany mianem „srebrnego tsunami” (Silver Tsunami). Sytuację kadrową w sektorze finansowym opisują konkretne fakty:

• Wiek inżynierów: Średni wiek programisty języka COBOL wynosi od 55 do 58 lat.
• Odpływ kadr: Co 12 miesięcy na emeryturę odchodzi dokładnie 10% specjalistów znających ten język.
• Luka edukacyjna: Ponad 85% uczelni wyższych wycofało COBOL z programów nauczania kilkadziesiąt lat temu.
• Deficyt talentów: Na świecie istnieje zaledwie około 24 000 aktywnych deweloperów COBOL przypadających na 800 miliardów linii działającego kodu.

Rosnący deficyt programistów wymusza na bankach zatrudnianie emerytowanych inżynierów jako niezależnych konsultantów ze stawkami sięgającymi od 100 do 300 USD za godzinę. Kryzys nasili się w latach 2026–2027, gdy kluczowe systemy operacyjne mainframe IBM stracą oficjalne wsparcie dostawcy, zmuszając instytucje do migracji lub pracy na niepodpartym wsparciem kodzie. Do 2030 roku generacja twórców tych systemów całkowicie opuści rynek pracy.

W odpowiedzi banki wdrażają generatywną sztuczną inteligencję, np. narzędzia IBM watsonx Code Assistant, które pozwalają na automatyczną analizę starego kodu, generowanie dokumentacji i translację języka COBOL na język Java z dokładnością sięgającą 93%. Drugim filarem jest budowanie hybrydowych warstw integracyjnych API, które opakowują stary rdzeń transakcyjny i pozwalają na komunikację z nowoczesnymi aplikacjami mobilnymi w języku Java, Python czy Swift.

Ryzyko operacyjne i bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej OT

Starzejące się systemy technologii operacyjnej OT oraz pofragmentowane narzędzia bezpieczeństwa stanowią bezpośrednie zagrożenie dla stabilności infrastruktury krytycznej i ciągłości przemysłowej. Badanie Palo Alto Networks wykazało, że 60% organizacji infrastruktury krytycznej doświadczyło poważnego naruszenia bezpieczeństwa w ciągu roku, a 42% liderów wskazuje niemożliwe do załatania zasoby OT jako największe ryzyko cyfrowe.

Brak pełnej widoczności widoczny jest w stopniu złożenności całej infrastruktury: 68% organizacji nie posiada pełnego podglądu urządzeń podłączonych do sieci OT w czasie rzeczywistym. Szybkość ataków cyfrowych drastycznie wyprzedza procedury ochronne — w 2026 roku aż 29% luk bezpieczeństwa (CVE) było wykorzystywanych przez hakerów w ciągu 24 godzin od publikacji, podczas gdy średni czas wdrożenia poprawki w przemyśle wynosi 55 dni.

Wdrożone w systemach SCADA i sterownikach PLC oprogramowanie legacy pozbawione jest podstawowych funkcji uwierzytelniania użytkowników, weryfikacji integralności danych oraz szyfrowania komunikacji. Skutki naruszeń bezpieczeństwa w infrastrukturze krytycznej według raportu Palo Alto Networks obejmują:

• Zagrożenie bezpieczeństwa fizycznego: zgłoszone przez 50% poszkodowanych organizacji,
• Niezaplanowane przestoje: odnotowane w 49% przypadków,
• Zakłócenia ciągłości produkcji: dotykające 46% przedsiębiorstw,
• Bezpośrednie straty finansowe: poniesione przez 46% badanych podmiotów.

Problem pogłębia fragmentacja narzędzi — organizacje używają średnio 7 odrębnych systemów bezpieczeństwa, co generuje opóźnienia w reakcji na incydenty, a 74% firm wciąż nie zintegrowało operacji bezpieczeństwa IT i OT.

Zjawisko utrwalania starych technologii występuje powszechnie na wszystkich poziomach stosu technologicznego. Język PHP wciąż zasila 70% witryn internetowych o znanym języku po stronie serwera, a system WordPress napędza 42% wszystkich stron WWW. Biblioteka jQuery znajduje się na 67% serwisów internetowych (w tym wersja 1.x z lat 2000. na 13% stron). System Linux odpowiada za 62% zidentyfikowanych serwerów www oraz 100% superkomputerów z listy TOP500. Z kolei przykłady takie jak migracja firmy Shopify do React Native pokazują, że narzędzia trwają dzięki wydajności — dzielenie 86% kodu między iOS a Androidem uzasadniautrzymanie technologii.

Strategie modernizacji i wskaźniki zwrotu z inwestycji hybrydowych

Model hybrydowy łączący stabilność komputerów mainframe z elastycznością chmury stał się dominującym podejściem architektonicznym, stosowanym przez 99% przedsiębiorstw posiadających infrastrukturę mainframe. Według raportu Kyndryl 2025 State of Mainframe Modernization, aż 80% organizacji zmodyfikowało swoją strategię modernizacyjną w ostatnim roku, odchodząc od ryzykownych migracji typu 'big bang’ na rzecz stopniowej integracji architektonicznej.

Decyzja o wyborze ścieżki modernizacyjnej wiąże się ze zróżnicowanymi nakładami finansowymi oraz mierzalnym zwrotem z inwestycji (ROI). Poniższe zestawienie prezentuje twarde dane finansowe z raportu Kyndryl 2025:

Głównym czynnikiem napędzającym efektywność jest wdrażanie sztucznej inteligencji na mainframe. Organizacje przewidują, że wykorzystanie rozwiązań AI i Generative AI w środowiskach mainframe przyniesie łącznie 12,7 miliarda USD oszczędności kosztowych oraz 19,5 miliarda USD dodatkowych przychodów w ciągu trzech lat. Średnie przedsiębiorstwo planuje przeznaczyć 15,9 miliona USD na inicjatywy AI związane z mainframe, oczekując 29,1 miliona USD oszczędności i 44,6 miliona USD nowego przychodu.

Procesom modernizacyjnym towarzyszą jednak bariery. Aż 70% liderów wskazuje na trudności w pozyskaniu multidyscyplinarnych kadr łączących wiedzę z zakresu AI (42%), chmury (37%) i integracji systemów (33%). Z tego powodu 74% firm korzysta z pomocy zewnętrznych partnerów technologicznych. Dodatkowo 94% organizacji przyznaje, że nowe regulacje — takie jak europejskie rozporządzenie DORA, EU AI Act czy indyjski DPDP Act — bezpośrednio dyktują harmonogramy i architekturę wdrożeń IT.

Przykładem udanej, długofalowej strategii jest firma Sabre, która po trwającej dekadę modernizacji i nakładach rzędu miliardów dolarów utrzymała 11% kodu na własnej infrastrukturze, odnawiając w lutym 2026 roku wieloletnią umowę na obsługę systemu PSS dla linii WestJet. Pokazuje to, że stabilny rdzeń transakcyjny pozostaje niezastąpioną podstawą biznesową.

Wnioski praktyczne i rekomendacje

• Zweryfikuj stan posiadanego kodu źródłowego i przeprowadź mapowanie zależności (application dependency mapping) w aplikacjach COBOL i systemach OT, stosując narzędzia statycznej analizy kodu do wyekstrahowania nieudokumentowanych reguł biznesowych przed podjęciem decyzji architektonicznych.
• Skonfiguruj hybrydową warstwę integracyjną API wokół rdzenia transakcyjnego IBM TPF lub COBOL, co pozwoli na bezpieczne wystawianie mikroserwisów i szybkie łączenie systemu z aplikacjami mobilnymi bez naruszania stabilności operacji finansowych.
• Zmierz wskaźnik zagrożenia demograficznego w zespole inżynierskim oraz stopień uzależnienia od kluczowych pracowników, a następnie wdróż automatyczne narzędzia sztucznej inteligencji do dokumentowania kodu oraz translacji COBOL do języka Java.
• Wdróż zintegrowany model zarządzania bezpieczeństwem IT i OT z automatyczną korelacją alertów oraz skanowaniem podatności w czasie rzeczywistym, redukując ryzyko wynikające z niemożliwych do załatania urządzeń w sieci przemysłowej.
• Przeanalizuj zgodność architektury systemów z rozporządzeniem DORA oraz przepisami dotyczącymi ochrony danych, uwzględniając wymogi prawne i ciągłość działania już na etapie projektowania rozwiązań hybrydowych.

Źródła

• Airline Reservation Systems: Why They’re Still on Mainframes – IN-COM DATA SYSTEMS
• Cloud-native data platforms in banking: A catalyst for digital financial services – World Journal of Advanced Research and Reviews
• Critical Infrastructure and SCADA/ICS Cybersecurity Vulnerabilities and Threats – Checkpoint
• Forgotten Programming Languages Still Powering Modern Code – Dark Tech Insights
• Kyndryl’s 2025 State of Mainframe Modernization Survey Report
• Palo Alto reports legacy OT systems, fragmented security tools undermine critical infrastructure cyber resilience
• Sarcouncil Journal of Engineering and Computer Sciences Strategic Infrastructure Decisions: Mainframe Reliability versus Cloud F
• What Is Legacy System in Travel: Definition, Meaning, Examples – GP Solutions